fbpx
Top

De 7 functies van kunst | Begrijp dit en je museumbezoek wordt leuker

Vóórdat ik las over de 7 functies van kunst, begreep ik er niks van kunst. “Dat zijn toch gewoon een paar verfklodders op een doek?” Jep, zo kortzichtig dacht ik echt. Maar inmiddels begrijp ik wat kunst je kan geven. Ik loop nu met een heel ander gevoel door een kunsthal. Ik probeer te achterhalen wat de kunstenaar heeft willen zeggen of wat ik erbij voel. En jij gaat deze openbaring ook krijgen na het lezen van dit artikel over de 7 functies van kunst.


Wat is kunst?

Naar het ene kunstwerk kan ik minutenlang blijven kijken, bij het andere kunstwerk loop ik meteen door. Voor mij is het een wereld van verschil of iets mijn aandacht grijpt of niet. Zo kan ik abstracte kunst vaak moeilijker interpreteren. Wat moet ik daar nou in zien? Vraag ik me dan af.


Er zijn verschillende filosofen die geboeid bleven door de vraag ‘wat is kunst?’ Zo kennen we vier kunstfilosofische stromingen die allemaal een ander antwoord geven op de vraag. Het oudste antwoord op de vraag is: kunst moet de werkelijkheid nabootsen. Dit wordt de nabootsingstheorie  genoemd. De tweede stroming is de expressietheorie; kunst moet laten zien wat er leeft in de kunstenaar. Dus kunst als vorm van expressie. Een derde stroming zegt dat kunst om de vorm van het kunstwerk zelf gaat. Dit wordt het formalisme genoemd. En bij de vierde theorie wordt het esthetische oordeel van de kunstbeschouwer zelf als het belangrijkste ervaren.


Een nieuw antwoord: De 7 functies van kunst

Filosoof en schrijver Alain de Botton (1969) geeft in zijn boek ‘Kunst als Therapie’ een nieuw, moderner antwoord op de vraag: Waarom kijken we naar kunst en wat is kunst? Hij pleit dat kunst je zou moeten helpen bij het leven. Kunst leert je leven. De belangrijkste vraag die we aan kunstwerken zouden moeten stellen is: Hoe kun jij mij helpen om te leven? Hij komt uiteindelijk tot de 7 functies van kunst. 7 manieren hoe kunst je kan helpen om te leven.


Functie 1. Kunst helpt je herinneren

Als je jezelf bij ieder kunstwerk afvraagt: waar doet dit me aan herinneren? – dan wordt iedere kunstervaring een trip down memory lane. Een kunstwerk kan je een herinnering geven waar je nooit aan had gedacht als je niet voor dat specifieke kunstwerk had gestaan. Met emoties tot gevolg.


Functie 2. Kunst geeft je hoop

In tijden van corona herken je het misschien wel: mensen zoeken hoop in muziek, in een roman of in de schoonheid van een kunstwerk. Kunst kan je hoop geven, een houvast. En dat is heel veel waard in sommige situaties.


Functie 3. Kunst biedt je troost

Een mooi voorbeeld om uit te leggen hoe kunst je troost kan bieden is het interview dat de Amerikaanse schilder Mark Rothko had met een jonge BBC journalist. De journalist zag het doek van Rothko en vroeg: “Wat wil je zeggen met dit doek? Wat is je boodschap?” – Rothko antwoordde: “Dit doek is een uiting van mijn verdriet, rechtstreeks naar jouw verdriet, zodat we even niet meer zo alleen zijn.”


In de zwaarmoedigheid van een kunstwerk, zoals het kunstwerk dat je hieronder ziet van Rothko, kun je troost vinden. Je wordt elkaars lotgenoten, je je zit niet alleen in alle ellende.


de 7 functies van kunst met Mark Rothko
Mark Rothko

Functie 4. Kunst brengt je in balans

Kunst kan ons met bepaalde kanten van ons karakter in aanraking brengen, de kanten die wat verwaarloosd zijn geraakt. Misschien dat je op momenten dat je teveel over je eigen grenzen heen laat lopen, graag naar gewelddadige films kijkt.


Alain de Botton zegt ook: “Mensen die een heel chaotisch leven leiden, vinden het soms fijn om hun huis strak en minimalistisch in te richten. Dan is er tenminste orde in de chaos. Zo kan kunst je in balans brengen. Het kan je de orde, chaos, de schoonheid of juist het geweld geven dat je op dat moment nodig hebt.


Functie 5. Kunst geeft je zelfinzicht

Kunst kan je zelfinzicht geven door je in een boek of serie af te vragen: Met wie identificeer ik me? Met welk personage? En waarom? Door die vragen te beantwoorden leer je weer wat over jezelf.


Functie 6. Kunst helpt je ontwikkelen

Als je van een kunstwerk walgt of als het een soort weerstand oproept, dan moet je er volgens Alain de Botton juist op af stappen. Dat is interessant, dat kunstwerk heeft je iets te leren. Er is dan kennelijk iets in jou wat getriggerd wordt. Vraag jezelf af waarom juist dit kunstwerk zoveel weerstand oproept. Zo kan kunst je helpen ontwikkelen.


Functie 7. Kunst laat je opnieuw het alledaagse waarderen

Weer een mooi voorbeeld om deze zevende en laatste functie uit te leggen, was toen Alain de Botton dit boek aan het schrijven was en de voormalig directeur van het Rijksmuseum tegenkwam. “Wat ben je tegenwoordig mee bezig?” Vroeg de directeur. “Ik ben een boek aan het schrijven die gaat over dat alles wat jij doet, verkeerd is”, antwoordde de Botton.


“Kijk,” – ging hij verder – “mensen komen naar een museum voor dezelfde reden als dat ze ooit naar de kerk gingen. Voor een beetje troost, beetje contemplatie, om hoop te krijgen, zelfinzicht, en ga zo maar door. Maar zo hebben jullie je museum helemaal niet ingericht. Jullie hebben ‘m chronologisch ingericht. Maar je moet het juist thematisch aanpakken. Een zaal over geld, over de dood, over liefdesverdriet. Daar komen mensen voor.”


“De bordjes naast de kunstwerken zijn ook verkeerd, die zijn veel te feitelijk. Je moet mensen met zo’n bordje uitdagen om ze te laten nadenken over hoe het kunstwerk hen kan helpen bij het leven. Hoe kan het mij leren leven?”


De directeur gaf hem het voordeel van de twijfel en gaf hem de kans om een paar maanden post-its naast de kunstwerken te hangen met daarop de kwaal waartegen het kunstwerk zou kunnen helpen. Daarin daagde de Botton de mensen uit om op een andere manier naar kunst te kijken. Zo hing het kunstwerk hieronder van Adriaen Coorte ook in het Rijksmuseum.


de 7 functies van kunst met Adriaen Coorte
Adriaen Coorte

De Botton schreef op een post-it naast dit kunstwerk: “Ik wil scheiden van mijn partner”. Dit kunstwerk zou dus kunnen helpen bij die kwaal. Waarom? Dat schreef hij er ook bij.


Als je door een museum loopt sta je stil bij alledaagse dingen. Een aardbei, een boom, een wolkenlucht. Daar loop je je hele leven een beetje langs af en je ziet de schoonheid er niet meer van. Maar in het museum word je er weer even bij stil gezet. En dan leer je weer om de schoonheid van een aardbei, een boom of een wolkenlucht te zien.


Wanneer je daarna het museum uitloopt is er een kans dat je dus met nieuwe ogen naar de wereld kijkt. Dat je ineens de wolkenlucht weer gaat waarderen, die je helemaal niet zag voordat je het museum instapte. En dan is er een kans dat als je thuis komt, dat je door die schoonheid die je ineens ziet, beseft dat je partner, waar je al maanden op uitgekeken was, toch eigenlijk een heel mooi mens is. En dan wil je niet meer scheiden. Kunst laat je dus opnieuw het alledaagse waarderen.


Meer lezen?

Ben je nieuwsgierig naar meer ideeën over kunst van Alain de Botton? Hij schreef er een heel boek over, genaamd ‘Kunst als Therapie’.


Huidige reacties

Laat een reactie achter